Kategoria: Prawidłowości dziejów

SWOISTOŚĆ RZECZYWISTOŚCI

Określenie swoistości rzeczywistości histo­rycznej nie było w doktrynie Kanta sprawą łatwą. Rozumiał ją, jak wiemy, jako odrębną od przyrody, rządzoną innymi zasadami. Na „tym stanowisku umocnił się zwłaszcza w toku polemiki z historiozofią Johanna G. Herdera (1744—1803), dla którego rozwój

EKSPONOWANIE EPOK

Umożliwiało to moralne wartościowanie epok wydarzeń historycznych: oceniać można tylko dzieła swobodnych, nie zmuszanych przez przy­rodę ludzi. Broniąc historiozofii w jej roli war­tościowania zjawisk społecznych uzasadniał Kant swoistość rzeczywistości historycznej.Prawo moralne głoszące powinność jedna­kową dla wszystkich ludzi i we wszelkich wa­runkach

CELOWY PROCES

Dzieje uznał Kant za proces celowy zmierzający do zrealizowania właściwych ludzkości zadatków, a polegający na osiągnięciu „społeczeństwa obywatelskiego” torym rządzi prawo (a nie przywilej), posza­nowanie praw innych i sprawiedliwość. Po­wstawanie takiego ustroju wiązał Kant z na­rodzeniem prawa międzynarodowego, regulu­jącego stosunki

HISTORYCZNY ROZWÓJ

Historyczny rozwój kultury nie był jednak dla Kanta wystarczającym wa­runkiem moralności, która należąc do sfery indywidualnych motywów wymykała się pra­wom historii. Upatrując kryterium oceny his- toryc2:nych wydarzeń w idealnym systemie prawnym, umieścił zarazem Kant wartości moralne poza historycznym procesem, choć

POCZĄTEK CZASU HISTORYCZNEGO

Do zjawisk tych ograniczał pojęcie czasu równoznaczne z po­jęciami zmienności i rozwoju. W tym kontek­ście zadawał sobie pytanie o „początek” historii. Pytał właściwie o początek czasu historycz­nego, czyli o początek ukierunkowanych prze­mian w stosunkach społecznych. Pytał o zakres zjawisk społecznych,

W OBRĘBIE HISTORII

Dzieje rozpoczęły się z przejściem do stanu wolności, czyli swobod­nego, świadomego wyboru zasad ludzkiego po­stępowania. W obrębie historii mieściło się za­tem nie tylko to, co wartościowe, ale również to, co złe, jeśli tylko powstało ze świadomej, swobodnej działalności ludzi. Traktując

NAJWAŻNIEJSZE PYTANIA

Poszukiwano uzasadnień postaw wobec rewolucji, m.in. w filozofii dziejów. Do najważ­niejszych wówczas pytań historiozoficznych trzeba żaliczyć kwestie związane z rozumieniem rzeczywistości historycznej, z poszukiwaniem jej napędowych czynników, czyli sił społecz­nych decydujących o postępie, z rolą zła mo­ralnego i cierpienia w

ZGODNIE Z INTERPRETACJĄ

Zbliżanie się do coraz doskonalszego i pełniejszego urzeczy­wistnienia trwałych zasad moralnych nadawało wedle Fichtego sens dziejom. Wszelkie zjawiska mające wpływ na ten proces tworzyły dla niego rzeczywistość historyczną, którą rozumiał zna­cznie szerzej niż Kant. Charakterystyczną cechą fichteańskiego pojmowania dziejów był jego

ZAKOŃCZENIE DZIEJÓW

Zakończenie dziejów nie oznaczało zaniku ludz­kiego życia, lecz jedynie ustanie zmian pole­gających na poszukiwaniu coraz pełniejszej realizacji rozumu. W tezach o końcu dziejów nie wyrażała się ani rezygnacja z czynnego udziału w życiu społecznym, ani postawa, pesy­mistyczna. Fichte raczej starał

PRZEJĘTE PRZEKONANIE

Przejął od Kanta przeko­nanie o istnieniu rzeczywistości historyczne] rządzącej się własnymi zasadami, pełnej swoi­stych wartości. Zjawiska przyrodnicze, twier­dził, rozwijają się w przestrzeni, kolejne iden­tyczne generacje zapełniają przestrzeń; na dzieje natomiast składa się rozwój w czasie, każde pokolenie jest inne, bogatsze

WROGIE ODNIESIENIE

Jednocześnie odnosił się wrogo do wszel­kiej utopii, wszelkich projektów doskonałego ustroju, przeciwstawiał się interpretacji dzie­jów z punktu widzenia uniwersalnego ideału. Widział w tym naiwne próby dekretowania przyszłości, która nigdy nie potwierdza idea­łów. Wyrażają się w nich jedynie aktualne in­tencje indywidualne

MOTYWACJE

Motywacje nie były dla Hegla wyjęte spod praw historii. Rozwojowi podlegał cały człowiek — nie tylko jego system prawny, nie tylko kultura, ale również jego wyobrażenia moralne i hierarchia wartości. Twierdząc, że dziejami rządzi rozum myślał Hegel o występowaniu w dziejach