Archive for the ‘Prawidłowości dziejów’ Category

SWOISTOŚĆ RZECZYWISTOŚCI

Określenie swoistości rzeczywistości histo­rycznej nie było w doktrynie Kanta sprawą łatwą. Rozumiał ją, jak wiemy, jako odrębną od przyrody, rządzoną innymi zasadami. Na „tym stanowisku umocnił się zwłaszcza w toku polemiki z historiozofią Johanna G. Herdera (1744—1803), dla którego rozwój historyczny był przedłużeniem rozwoju przyrody, a losy narodów były zbliżone do rozwoju biologicz­nego. Herder uzasadniał […]

EKSPONOWANIE EPOK

Umożliwiało to moralne wartościowanie epok wydarzeń historycznych: oceniać można tylko dzieła swobodnych, nie zmuszanych przez przy­rodę ludzi. Broniąc historiozofii w jej roli war­tościowania zjawisk społecznych uzasadniał Kant swoistość rzeczywistości historycznej.Prawo moralne głoszące powinność jedna­kową dla wszystkich ludzi i we wszelkich wa­runkach stało poza historią. Nie ono wyzna­czało więc swoistość rzeczywistości historycz­nej. Wyodrębnienia historii jako autonomicznej sfery […]

CELOWY PROCES

Dzieje uznał Kant za proces celowy zmierzający do zrealizowania właściwych ludzkości zadatków, a polegający na osiągnięciu „społeczeństwa obywatelskiego” torym rządzi prawo (a nie przywilej), posza­nowanie praw innych i sprawiedliwość. Po­wstawanie takiego ustroju wiązał Kant z na­rodzeniem prawa międzynarodowego, regulu­jącego stosunki między państwami i zapewnia­jącego w ten sposób „wieczny pokój”. Pomny krytycznych wystąpień Rousseau, nie utożsa­miał […]

HISTORYCZNY ROZWÓJ

Historyczny rozwój kultury nie był jednak dla Kanta wystarczającym wa­runkiem moralności, która należąc do sfery indywidualnych motywów wymykała się pra­wom historii. Upatrując kryterium oceny his- toryc2:nych wydarzeń w idealnym systemie prawnym, umieścił zarazem Kant wartości moralne poza historycznym procesem, choć kierunku tego procesu nie uważał za moralnie obojętny. Ta dwuznaczność w interpretacji sto­sunku dziejów i […]

POCZĄTEK CZASU HISTORYCZNEGO

Do zjawisk tych ograniczał pojęcie czasu równoznaczne z po­jęciami zmienności i rozwoju. W tym kontek­ście zadawał sobie pytanie o „początek” historii. Pytał właściwie o początek czasu historycz­nego, czyli o początek ukierunkowanych prze­mian w stosunkach społecznych. Pytał o zakres zjawisk społecznych, które podlegają wartoś­ciowaniu i wobec których można prawomocnie mówić o odpowiedzialności, o ich świadomych twórcach. […]

W OBRĘBIE HISTORII

Dzieje rozpoczęły się z przejściem do stanu wolności, czyli swobod­nego, świadomego wyboru zasad ludzkiego po­stępowania. W obrębie historii mieściło się za­tem nie tylko to, co wartościowe, ale również to, co złe, jeśli tylko powstało ze świadomej, swobodnej działalności ludzi. Traktując histo­rię jako sferę zjawisk podlegających wartoś­ciowaniu, Kant stawiał pytanie o rolę zła w rozwoju dziejów. […]

NAJWAŻNIEJSZE PYTANIA

Poszukiwano uzasadnień postaw wobec rewolucji, m.in. w filozofii dziejów. Do najważ­niejszych wówczas pytań historiozoficznych trzeba żaliczyć kwestie związane z rozumieniem rzeczywistości historycznej, z poszukiwaniem jej napędowych czynników, czyli sił społecz­nych decydujących o postępie, z rolą zła mo­ralnego i cierpienia w dziejach, z miejscem jednostki w rozwoju historycznym. Uznał dzieje za sfere realizacji dwu wartości: wolności ‚ […]